Pod koniec września liczba osób zarejestrowanych w urzędach pracy wyniosła ponad 2 miliony 83 tysięcy ludzi, z czego milion 84 tysiące to kobiety. Jest to wyniki nieco lepszy od poprzedniego kwartału i lepszy o nieco ponad 26 tysięcy osób, ale wyższy o ponad 104 tysiące osób w porównaniu z rokiem 2012. Porównując te wyniki do II kwartału 2013 roku zauważymy spadek bezrobocia wśród mężczyzn o 46 tysięcy osób oraz wzrost bezrobocia wśród kobiet o ok. 20 tysięcy. Stopa bezrobocia pod koniec III kwartału 2013 roku wyniosła 13% i była niższa o 0,2% w porównaniu do kwartału poprzedniego. Nadal istnieje w Polsce bardzo duże zróżnicowanie terytorialne bezrobocia – najwyższe jest w województwie warmińsko-mazurskim (20,4%), kujawsko-pomorskim (17,5%) oraz zachodniopomorskim (16,9%), najniższe natomiast w wielkopolskim (9,4%), mazowieckim (11%) oraz śląskim (11,1%). Kontynuując, w omawianym kwartale, zarejestrowało się ponad 692 tysiące osób, czyli o 17 tysięcy więcej niż w analogicznym okresie roku poprzedniego. Najwięcej zarejestrowało się osób z województw: mazowieckiego (53,4 tyś. osób), śląskiego (74,1 tyś. osób) oraz wielkopolskiego i dolnośląskiego (po ponad 53 tyś. osób).
Udział kobiet w ogólnej liczbie osób bezrobotnych wynosi 52,1 %, najwyższy jest w województwach wielkopolskim, pomorskim oraz kujawsko-pomorskim i śląskim. Niestety dane wskazują, iż bezrobocie nadal dotyka ludzi młodych, najliczniejszą grupą są osoby w wieku od 25-34 lat (602,3 tyś. osób), a ich odsetek w ogólnej liczbie bezrobotnych wynosi 28,9%. Osoby w wieku do 24 lat (19,1%), 35-44 lata (20%), 45-54 lata (18,3%), a powyżej 55 lat (13,6%). Jeżeli chodzi o poziom wykształcenia, to większość osób będących zarejestrowanymi w urzędach pracy, to osoby o stosunkowo niskim poziomie wykształcenia. Najliczniejsze grupy to osoby z wykształceniem zasadniczym zawodowym oraz z gimnazjalnym, podstawowym i niepełnym podstawowym. Te grupy wynoszą 54,4% ogólnej liczby bezrobotnych. Pozostałe grupy wyglądają następująco: osoby z wykształceniem licealnym oraz średnim zawodowym (22,4%), średnim ogólnokształcącym (11%) oraz wyższym (12,2%). Bezrobotne kobiety charakteryzowały się inną strukturą wykształcenia niż mężczyźni. 55,2 % kobiet bezrobotnych posiadało wykształcenie średnie oraz wyższe, gdy mężczyzn w tej samej kategorii wykształcenia było bezrobotnych 35,2%.
Liczba osób długotrwale bezrobotnych, czyli ponad 12 miesięcy, wyniosła 791 tysięcy osób, czyli 38% ogólnej liczby bezrobotnych. Osoby pozostające bez pracy krótko, czyli do 1 miesiąca, stanowiły 11%, od 1 do 3 miesięcy 14,9%, od 3 do 6 miesięcy 13,8%, a od 6 do 12 miesięcy 22,3 ogółu osób bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy. Długotrwale bezrobotne osoby, to częściej kobiety. Odsetek ten wynosi 41,1% kobiet pozostających bez pracy przez ponad 12 miesięcy, w śród mężczyzn natomiast odsetek ten wynosi 34,6%. Osoby długotrwale bezrobotne najczęściej pochodzą z województw: lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego oraz mazowieckiego. Najniższy odsetek jest natomiast w województwach lubuskim, opolskim oraz wielkopolskim.

Pamiętajmy, że praca jest silnikiem każdego rozwijającego się społeczeństwa, dlatego konieczne jest tworzenie nowych miejsc pracy. Praca daje płynność finansową, ale także społeczną i zdrowotną. Osoby bezrobotne często są postrzegane jako grupa, która zakłóca prawidłowy rozwój, wywołująca społeczny niepokój oraz jest źródłem napięć społecznych.
Bezrobocie strukturalne natomiast jest związane z niedopasowaniem popytu na prace oraz podaży siły roboczej. Jest to rodzaj bezrobocia, który występuje, gdy wiedza, umiejętności oraz poziom wykształcenia nie odpowiadają potrzebom rynkowym. Źródłem takiego stanu rzeczy może być upadek konkretnej gałęzi czy branży gospodarczej czy zmiany w gospodarce narodowej. Bardzo często bezrobocie strukturalne pojawia się gdy w państwie jest zastój jakiejś gałęzi gospodarki, a nowe roczniki, dopiero co wchodzące na rynek pracy, nie mogą znaleźć zatrudnienia. Ten typ bezrobocia spowodowany jest koniecznością przekwalifikowania pracowników, spowodowanych na przykład wprowadzeniem na rynek nowych technologii – nowoczesne linie technologiczne, czy kurczeniem się konkretnej dziedziny gospodarczej.

Zabytkowa kopalnia węgla kamiennego „Guido”

W Polsce bezrobocie strukturalne pojawiło się wraz z restrukturyzacją podstawowych gałęzi gospodarczych takich jak hutnictwo, górnictwo, ale także na skutek likwidacji PGR-ów czy stoczni. Gdy kolejne huty, czy kopalnie ogłaszały upadłość ludzie wykształceni w tych kierunkach, profesjonaliści w swoim fachu, wykwalifikowani pracownicy dołączali do grupy osób, których dotknęło bezrobocie strukturalne. Klasycznym przykładem osób dotkniętych tym typem bezrobocia byli zecerzy, a więc osoby które w przeszłości składali książki z pojedynczych czcionek.
Po wprowadzeniu nowych linii technologicznych zecerzy musieli się przekwalifikować, by móc dalej pracować.
Jak można się domyśleć jednym z niewielu sposobów na bezrobocie strukturalne jest przymus przekwalifikowania się, odpowiedniego szlifowania nowych umiejętności, dzięki którym będzie można odnaleźć się na rynku pracy. W takim przypadku znajdziemy pomoc w powiatowych urzędach pracy (PUP), które mogą między innymi opłacić koszty naszych szkoleń. Innym sposobem jest szukanie zatrudnienia na własną rękę, chociażby przeglądając oferty pracy na portalach internetowych, zgodnie z naszym wykształceniem i umiejętnościami. Każda osoba dotknięta tego typem bezrobociem musi być elastyczna i w pewnych przypadkach skora do kompromisów.

Podstawowymi elementami charakterystycznymi dla umowy o pracę są: obowiązek osobistego wykonywania pracy, podporządkowanie pracownika względem pracodawcy, obowiązek przestrzegania dyscypliny oraz czasu pracy. Ponadto, umowa o pracę musi mieć charakter odpłatny. Dodatkowo wszystkie rodzaje świadczeń (m.in. zdrowotne, emerytalne) muszą być odprowadzane.

Umowa zlecenie natomiast, może mieć charakter nieodpłatny. Nie musi być również wykonywana osobiście (możemy zlecić wykonanie pracy osobie trzeciej). Ponadto pracownik nie jest w żadnym wypadku podporządkowany pracodawcy. Pracodawca nie ma również obowiązku odprowadzania niektórych świadczeń. Pracownikowi zatrudnionemu w ten sposób nie wytycza się również konkretnego czasu pracy, ponadto przysługuje mu prawo niepoinformowania pracodawcy o zakończeniu współpracy.

Warto zwrócić również uwagę na fakt, że oba typy umów podlegają pod zupełnie inną podstawę prawną. W wypadku umowy o pracę, podstawą jest kodeks pracy, natomiast w wypadku umowy zlecenia – kodeks cywilny. Nieznajomość tej różnicy jest częstą przyczyną nieporozumień i źródłem wielu problemów lub nawet postępowań sądowych, dlatego też przed podpisaniem jakiejkolwiek umowy, warto poradzić się w tej sprawie osób bardziej zaznajomionych z tym tematem.

Osoba, która traci pracę, traci jednocześnie ubezpieczenie zdrowotne. Dlatego też znaczny procent osób, które postanowiły zarejestrować się w urzędzie pracy, nie jest faktycznie zainteresowanych podjęciem zatrudnienia. Rejestracja jest dla nich najprostszym i jednocześnie najtańszym sposobem uzyskania ubezpieczenia zdrowotnego. Taki stan rzeczy z biegiem czasu po prostu musiał ulec zmianie. Jak zatem będzie wyglądać sytuacja takich osób już w niedalekiej przyszłości?

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej planuje wprowadzić projekt, który miałby oddzielić osoby zainteresowane wyłącznie ubezpieczeniem zdrowotnym od osób realnie poszukujących zatrudnienia. Głównym założeniem tego projektu jest wyeliminowanie osób, które poprzez swoją rejestrację niejako blokują miejsca pracy dla osób faktycznie nią zainteresowanych.

Szczegóły projektu wprawdzie nie są jeszcze znane, aczkolwiek zasadniczym posunięciem będzie utworzenie oddzielnych urzędów dla osób starających się uzyskać wyłącznie świadczenia zdrowotne. Dzięki temu, kolejki do okienek w urzędach pracy zdecydowanie się zmniejszą, co bez wątpienia będzie miało istotny wpływ na sprawność i efektywność ich działania.

Ministerstwo zapewnia również, że w żadnym wypadku, nie dojdzie do sytuacji, aby osoba aktualnie posiadająca ubezpieczenie zdrowotne nagle je straciła. Osoby te zostaną niejako automatycznie przyporządkowane do najbliższej z nowo powstających placówek.

Takie rozwiązanie wydaje się być uzasadnione i rozsądne. Należy jednak zwrócić uwagę na drugą stronę medalu – utworzenie kolejnej sieci urzędów na terenie całego kraju gwałtownie powiększy biurokratyczną machinę, która i tak rozrosła się już do niemal absurdalnych rozmiarów.

Według najnowszych danych, jedynie 18% spośród ogółu zarejestrowanych bezrobotnych przyznaje, że w ciągu ostatnich trzech miesięcy kontaktowano się z nimi z propozycją podjęcia zatrudnienia. Nietrudno więc obliczyć, że czterech na pięciu bezrobotnych nigdy nie doczekało się jakiegokolwiek odzewu ze strony urzędu, którego głównym zadaniem jest znalezienie nam zatrudnienia odpowiedniego do naszych kwalifikacji.

Skoro o kwalifikacjach mowa. Większość osób, które miały do czynienia z urzędami pracy, jednogłośnie stwierdza, że traktowani oni są w sposób mało profesjonalny. Brakuje wykwalifikowanej kadry, która będzie w stanie jasno określić umiejętności i indywidualne predyspozycje danej osoby. Brakuje również przeszkolonych doradców, których głównym zadaniem jest pomoc w wypadku potrzeby przekwalifikowania się dla potrzeb rynku pracy.

Normą w tego typu urzędach jest traktowanie interesantów „z góry” bądź (w najlepszym wypadku) wręcz taśmowo. Najczęstszym obrazkiem podczas składania tzw. „autografu” jest przedstawienie nam teczki z aktualnymi ofertami, które zazwyczaj nie mają nic wspólnego z naszym wykształceniem bądź dotychczasowym zawodem, przez co ich przeglądanie staje się najzwyklejszą stratą czasu.

Zapewnienia ze strony rządu są takie jak zwykle – „trzeba zmienić”, „należy naprawić”, „warto zmodernizować”. Szkoda tylko, że bezosobowe formy czasowników nie wskazują jasno na to, kto, jak i kiedy ma to zrobić…

W tym momencie należy rozwiać wszelkie wątpliwości – absolutnej gwarancji nie możemy mieć nigdy. Można jedynie mówić o większym lub mniejszym prawdopodobieństwie zatrudnienia. Według najnowszych danych, na niemal natychmiastowe podjęcie pracy mogą liczyć osoby studiujące kierunki ekonomiczne (m.in. bankowość, marketing i finanse). Szacuje się, że stanowią oni ok. 25% ogółu polskich studentów.

Podobnie rzecz się ma z absolwentami kierunków informatycznych. Nieustanny i niezwykle dynamiczny rozwój nowych technologii generuje ciągłe zapotrzebowanie na wykwalifikowanych i doświadczonych specjalistów w branży IT, która z dnia na dzień staje się coraz ważniejszą gałęzią, nie tylko polskiej, ale i światowej gospodarki.

Nieustannym zainteresowaniem cieszy się również budownictwo – kierunek, któremu jeszcze kilka lat temu nikt nie dawał większych szans na zainteresowanie ze strony studentów. Obecnie budownictwo znajduje się w ścisłej czołówce najbardziej obleganych kierunków studiów, a specjaliści w tej dziedzinie bez trudu znajda pracę w niemal każdym regionie Polski. Warto również dodać, że polscy specjaliści z branży budowlanej są bardzo cenieni również poza granicami naszego kraju, przez co wielu z nich, kuszonych znacznie większymi zarobkami, decyduje się na podjęcie pracy w krajach zachodnich.

Z powyższego zestawienia jasno wynika, że rozpoczęcie studiów na danym kierunku powinno być decyzją dokładnie przemyślaną. Często może się okazać, że będzie to najważniejsza decyzja, jaką podjęliśmy w życiu.

O największym z dotychczasowych odsetku ludzi z dyplomem ukończenia wyższej uczelni, którzy nadal nie mogą znaleźć zatrudnienia. Jak pozornie mogłoby się wydawać, sformułowanie „wykształcenie wyższe”, brzmi dumnie. W końcu „wyższe” znaczy tyle, co „lepsze niż przeciętne”. Dlaczego więc absolwenci uniwersytetów znaleźli się w sytuacji wręcz beznadziejnej?

Powodów takiego stanu rzeczy jest bardzo wiele. Głównym czynnikiem pozostaje tu oczywiście niedostosowanie kierunku studiów to realiów rynku pracy. Niezmiennie prym w tej kwestii wiodą absolwenci kierunków humanistycznych – filologii, socjologii i pedagogiki. Podobnie rzecz się ma z absolwentami marketingu i zarządzania.

Niemożność znalezienia zatrudnienia wynika głównie z faktu przesycenia rynku absolwentami wyżej wymienionych kierunków. Weźmy pod lupę przykład absolwenta filologii. Teoretycznie, praca w charakterze nauczyciela powinna być dostępna niemal natychmiast. Problem polega jednak na tym, że etaty w szkołach zwalniają się niezwykle rzadko. Nie pomaga w tym również, niedawno wprowadzone, podniesienie wieku emerytalnego.

Kolejnym problemem jest fakt, że umiejętności absolwentów wymienionych tu kierunków, w znacznej mierze opierają się wyłącznie na wiedzy teoretycznej, która nie jest ceniona przez potencjalnych pracodawców. Osoba odpowiedzialna za zatrudnianie kadry w niemal wszystkich przypadkach zatrudni pracownika z niższym wykształceniem, ale posiadającego większe doświadczenie w zawodzie.

Dodatkowym utrudnieniem dla świeżo upieczonych absolwentów jest fakt, że posiadając tytuł magistra, niejako obligujemy pracodawcę do wypłacania nam pensji adekwatnej do posiadanego przez nas tytułu naukowego, co w większości przypadków jest dla pracodawcy zwyczajnie nieopłacalne.

Podstawowym i najbardziej oczywistym kryterium jest naturalnie otrzymanie statusu bezrobotnego w urzędzie pracy. Osoba ubiegająca się o zasiłek nie może być zatrudniona w jakiejkolwiek formie. Chcąc ubiegać się o wsparcie finansowe, musimy najpierw udać się do urzędu, następnie wypełnić odpowiedni wniosek, który na ogół rozpatrzony jest już po upływie kilku dni roboczych.

Przez ten czas analizowanych jest wiele czynników (m.in. nasz dotychczasowy staż pracy), na podstawie których określa się indywidualną wartość świadczenia oraz ustala się okres, przez który będzie nam ono przysługiwać. Jak to wygląda w praktyce?

Jeżeli nasz dotychczasowy staż pracy łącznie nie przekracza pięciu lat, wówczas przysługuje nam 80% zasiłku. Kolejny przedział stażu pracy mieści się w granicach 5-20 lat i umożliwia on otrzymanie świadczenia na poziomie 100%. Najwyższy zasiłek przysługuje natomiast osobom, których staż pracy wynosi powyżej 20 lat, jego wysokość to 120%. Dane procentowe nie udzielają jednak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie: ile właściwie ów zasiłek wynosi?

Odpowiedź nie jest tak prosta, jak mogłoby się początkowo wydawać. Na wysokość zasiłku ma wpływ bardzo wiele czynników. W efekcie, kwoty wypłacane bezrobotnym rokrocznie ulegają zmianom. Niemniej jednak, w 2013 roku wysokość zasiłku wynosi 794.20zł (przy świadczeniu wypłacanym przez pierwsze 3 miesiące) i 623.60zł (przez kolejne miesiące, jeżeli nadal jesteśmy uprawnieni do otrzymywania świadczenia).

Okres, przez który możemy otrzymywać zasiłek również nie jest identyczny dla każdego bezrobotnego. Wpływ ma na to przede wszystkim miejsce zamieszkania. W biedniejszych regionach Polski okres otrzymywania świadczenia może być zdecydowanie krótszy, niż w regionach bogatszych. Precyzyjne dane na ten temat można znaleźć na stronach internetowych poszczególnych urzędów pracy.